معمول است . جالب‌ترين بخش توصيفات او آن است كه يكى از قديمىترين - شايد قديمىتر از قلم هر مسلمان يا نويسنده‌اى بيگانه - يادداشت‌ها در مورد خرابه كشمير است كه به دست ما رسيده است . در خصوص موضوع سقف ، اگر چه گزارش صريح مؤلف ما از يك گنبد كه به جهاتى دقيق بوده و مىتواند مهم باشد ، اما با داورى از روى ديگر اظهارات نادرست او ، اين يكى نيز نمىتواند قابل توجه باشد . ( ر . ك : فرگوسن ، تاريخ معمارى هند و شرق ) erutcetihcra nretsae dna naidni - fo , tsih ( ، 1876 ، ص 279 و بعد از آن ؛ وينه ، سفرهايى در كشمير ) rimhsak ni slevart ( ، 1 ، صص 386 - 385 ؛ همچنين موركرافت ، 2 ، ص 239 و بعد از آن ؛ و يادداشت‌هاى جالبى از آقاى سيمسون در مجله مؤسسه معماران بريتانيا ) stcetihcra . tirb fo . tsni eht fo lanruj ( ، مه 1862 . ( 870 ) . چشمه ويرنگ از مشهورترين چشمه‌هاى كشمير است و هندوها بيشتر از آن استفاده مىكنند . مشهور است كه جهلم از آنجا سرچشمه مىگيرد ، اما سرچشمه‌هاى واقعى آن در كوه‌هايى است كه به فاصله اندكى از جنوب و شرق ويرنگ واقع شده‌اند . در كتاب koobdnah rimhsak ( راهنماى كشمير ) تأليف اينس ) ecni ( مىخوانيم كه « آب چشمه كه بسيار سرد است و از يك گودى عميق به رنگ آبى متمايل به خاكسترى برمىآيد ، به حوض سنگى هشت گوشى به پهناى حدود 111 پا و عمق 50 پا در وسط و ده پا در كناره‌ها مىريزد و پر است از ماهيان مقدس ؛ آب چشمه پس از پيمودن باغ از طريق يك رشته كانال‌هاى سنگى بلافاصله به سندرهان مىپيوندد . در اطراف حوض بنايى قديمى وجود دارد كه بسيارى از سنگ‌هاى آن هنوز باقى است . . . » حوض سنگى و ديگر بناها و كانال‌ها بعد از ميرزا حيدر به وجود آمده : اينها را به جهانگير پادشاه نسبت داده‌اند كه ويرنگ پاتوق مطلوب او بود . ( 871 ) . ثور - ارديبهشت ماه . ( م ) ( 872 ) . اكنون دهكده‌اى بيش نيست و به فاصله اندكى از جنوب سرىنگر واقع است . ( 873 ) . نام ديوسر يا دئوسر ، امروزه ظاهرا مورد استفاده نيست . اما ناحيه‌اى بوده كه دهكده يا شهر اصلى آن ، كولاگام ) magalok ( محسوب مىشده و كولاگام يا كلگام در چپ جهلم عليا - در راستاى جنوب غرب اسلام‌آباد - قرار گرفته است . ( ر . ك : موركرافت ، 2 ، ص 113 ؛ همچنين به نقشه لاداخ ، اثر كانينگهام . ) ( 874 ) . گول : درياچه . ( م ) ( 875 ) . درياچه اولور يا وولار - بزرگترين پهنه آب در كشمير . مؤلف معمولا در اندازه‌گيرىها افراط مىكند ، اما در تحديد محيط و ولار به حدود 28 مايل ، تا اندازه‌اى تفريط كرده است . محيط آن تقريبا 12 مايل در 10 مايل است كه بر حسب فصل متغير مىباشد . اما در خصوص محل عمارت ؛ هنوز خرابه‌هاى آن بر روى جزيره لانكا باقى است و جهانگردان غالبا از زمان ميرزا حيدر به جستجوى آن پرداخته‌اند . جزيره در مجاورت مدخل رودخانه جهلم به درياچه قرار گرفته و ابعاد آن حدود 95 در 75 يارداست . برينه جهانگرد فرانسوى كه در 1665 به جزيره لانكا سفر كرده از كاخ به عنوان « گوشه عزلتى . . . كه چنان مىنمايد كه به طور اعجازآميزى بر روى آب شناور است » با اين حال وى بر حسب روايت به توصيف آن نيز پرداخته ، « يكى از پادشاهان باستانى كشمير ، با خيال‌پردازى محض ، آن را بر روى تعدادى از تيرهاى كلفت به هم بافته ، ساخته است . » آقاى موركرافت در 1821 در جزيره پياده شد و دو بناى ويرانه پيدا كرد ؛ يكى از بناها سنگى و در منتها اليه شرقى جزيره قرار داشت و تعدادى ستون چند ضلعى در اطراف آن ريخته بود ؛ ديگر خانه‌اى كاملا مستطيلى يا سقفى قيراندود و ديوارهاى گچ‌زاده همراه با قطعاتى از لعاب آبى . وى اولى را بدون ترديد از بناهاى هندوها محسوب داشت ، اما منشاء دومى را اعلام نكرد . به گفته مخبران محلى او ، اركان هر دو بنا از سنگ‌هايى ساخته شده كه در ساختمان معابد قديمى هندوها در ديگر مناطق كشمير به كار رفته و به دست مسلمانان ويران گشته است . در صورت صحت اين امر ، احتمال دارد كه در ساختمان مسجد يا خود كاخ ،